Gazetecileri Koruma Komitesi’nin (CPJ) yayımladığı “2025 Journalist Jailings Remain Stubbornly High” başlıklı son rapor, dünyada basın özgürlüğüne yönelik baskıların devam ettiğini ve tutuklu gazeteci sayısının yüksek seyrini koruduğunu ortaya koydu.
Rapora göre 1 Aralık 2025 itibarıyla, mesleki faaliyetleri nedeniyle cezaevinde bulunan gazeteci sayısı 330’un üzerinde ve bu, üst üste beşinci yıl küresel toplamın 300’ün altına düşmediği anlamına geliyor. CPJ, çok sayıda gazetecinin insanlık dışı ve yaşamı tehdit eden koşullarda tutulduğunu, tutuklu gazetecilerin üçte birinden fazlasının beş yılı aşkın hapis cezalarına çarptırıldığını, yaklaşık yarısının ise hiçbir zaman hüküm giymeden, yargılama süreci tamamlanmaksızın cezaevinde tutulduğunu belirtiyor. Bu tablo, uluslararası hukuk ve adil yargılanma standartlarının ciddi biçimde ihlal edildiğine işaret ediyor.
Raporda, dünyada en fazla gazeteciyi cezaevinde tutan ülke olarak Çin ilk sırada yer alıyor. Ülkede 50 gazetecinin tutuklu olduğu kaydedilirken, Çin’i 30 tutuklu gazeteciyle Myanmar ve 29 gazeteciyle İsrail izliyor. Rusya, Belarus ve Azerbaycan da en çok gazetecinin hapiste bulunduğu ülkeler arasında yer alıyor.
CPJ verileri, küresel ölçekte farklı siyasi rejimlerin, eleştirel ve bağımsız haberciliğe benzer baskı yöntemleriyle yanıt verdiğini gösteriyor. Raporun en çarpıcı bulgularından biri, her beş tutuklu gazeteciden birinin işkence veya fiziksel şiddete maruz kaldığını bildirmesi. Bu durum, gazetecilik faaliyetinin pek çok ülkede ciddi bir insan hakları riski hâline geldiğini ve cezaevlerinin, ifade özgürlüğünü susturmak için sistematik olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.
Rapora göre, dünyada cezaevinde bulunan gazetecilerin yüzde 61’i hâlâ “devlet aleyhine faaliyet” başlığı altında toplanan suçlamalarla tutuklu bulunuyor. Bu kapsamda gazeteciler, terörizmle ilişkilendirilme ya da yabancı devletlerden fon almakla suçlanıyor. Siyaset haberciliği ise, insan hakları, yolsuzluk veya savaş haberlerinden daha fazla oranda gazetecilerin hapsedilmesiyle sonuçlanan alan olmayı sürdürüyor. Çalışma, medyaya yönelik saldırılar ile demokrasideki gerilemeler arasında açık ve doğrudan bir bağlantı olduğunu ortaya koyuyor.
Türkiye: En az 17 gazeteci ve medya çalışanı cezaevinde
CPJ’nin küresel hapishane taraması tüm ülkeler için ayrıntılı bir sıralama sunmasa da, bağımsız basın ve ifade özgürlüğü örgütlerinin derlediği verilere göre 2025 yılı itibarıyla Türkiye’de en az 17 gazeteci ve medya çalışanı tutuklu bulunuyor. Bu sayı, Türkiye’yi hâlâ hatırı sayılır düzeyde basın mensubunun cezaevinde olduğu ilk on ülke arasında konumlandırıyor. Türkiye’de tutuklanan gazetecilerin önemli bir kısmı, protestolar, yönetişim krizleri ve siyaseten hassas kabul edilen konulara ilişkin haberleri veya yorumları nedeniyle gözaltına alındı, yargılandı ya da mahkûm edildi. Hak örgütleri, bu dosyaların önemli bölümünde terör, kamu düzeni ya da ulusal güvenlik suçlamalarının geniş ve muğlak biçimde uygulandığına dikkat çekiyor.
Raporda Türkiye’nin de aralarında yer aldığı Çin, İran, Etiyopya, Mısır ve Myanmar gibi devletlerin, siyasal muhalefeti ve bu muhalefete dair haberciliği sistematik olarak susturulması gereken bir tehdit olarak gördükleri vurgulanıyor. Bu ülkelerdeki gazetecilerin; terörizm, casusluk ve sürgündeki medya kuruluşlarıyla işbirliği gibi suçlamalarla cezaevine konulduğuna dikkat çekiliyor. Rapora göre baskıcı rejimlerde seçimlere ilişkin protestolar ile muhalefet partilerini konu alan haberler de gözaltı ve tutuklamaları tetikleyen başlıca gerekçeler arasında yer alıyor.
Uzmanlar, gazetecilerin tutuklanmasının yalnızca ilgili muhabir ve yazarların mesleklerini icra etme hakkını ihlal etmekle kalmadığını, aynı zamanda toplumun bilgiye erişimini ve iktidarın demokratik denetimini zayıflattığını vurguluyor. Hak savunucuları, hem Türkiye’de hem de dünyada gazetecilere yönelik yargısal tacizin son bulması, tutuklu medya çalışanlarının serbest bırakılması ve basın özgürlüğünün uluslararası standartlarla uyumlu güvence altına alınması çağrısını yineliyor.
Raporun tamamına burdan erişebilirsiniz.
