Asparagas, fake (sahte/yalan) haber ya da dezenformasyon… Adı her ne olursa olsun, tek amaç gerçekle ilgisi olmayan haberlerin dolaşıma sokularak, halkın hem yanlış hem de yanlı olarak bilgilendirilmesi. Bu kasıtlı yalan bombardımanıyla kimi zaman siyasi yönelimleri etkilemek, kimi zaman çok satış yapabilmek veya yardım toplayabilmek, kimi zaman da daha fazla reyting, tiraj veya etkileşim elde edebilmek hedefleniyor.
Gerçek dışı haber ve bilgilerin en önemli özelliklerinden biri de adeta yıldırım hızıyla yayılması. Bunda kitle iletişim araçları ve internetin etkili kullanımının yanı sıra özellikle son yıllarda yaygınlığı ve etki gücü giderek artan sosyal ağların ve mesajlaşma uygulamalarının rolü çok büyük.
Yalan haberler nasıl tespit edilir?
Bu derlememizde özellikle yazılı yalan haberlerin kolayca fark edilebilmesi için bazı ipuçları vereceğiz. Görüntülü yalan haberlerle ilgili ise bilahare derlemeler yayınlayacağız.
1) Şüpheyle yaklaşmak gerek
Bilginin kaynağı ve paylaşılan sözün hangi ortamda söylendiği belli mi?
Böyle bir haberi yaymak kimin çıkarına olabilir?
Paylaşımda imlâ ve gramer hataları gibi şüpheli unsurlar var mı?
2) Arkasında kim(ler) var?
Yalan haberler genellikle Facebook, Twitter veya Instagram gibi platformlarda paylaşılan fotoğraf, video ve metinler aracılığıyla geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşıyor. Bilginin kaynağı olan ya da gönderiyi ilk paylaşan hesap ne kadar güvenilir? Bu hesap gerçek bir kişi ya da kuruma mı ait, yoksa “trol” diye tabir edilen ve manipülatif amaçlar için oluşturulan sahte bir hesap mı?
3) İddialar ne kadar doğru?
Bir gönderinin, iletilen bir mesajın veya yönlendirilen bir haber ya da metnin içeriğini de inceleyip sorgulamamız gerekir: İddia edilen veya gösterilen şey tutarlı ve gerçekçi görünüyor mu?
4) Her şeyi iletmeyin!
Eğer bilgilerin kaynağı ve güvenilirliği konusunda azıcık dahi şüpheniz varsa bunları kesinlikle başkalarına iletmeyin! Gönderenle iletişime geçme imkanınız varsa, söze gelen bilginin doğruluğunu sorgulayın. Eğer tanımadığınız bir göndericiden suç içerikli iletiler alıyorsanız, durumu vakit geçirmeden ilgili resmî makamlara ve konuyla ilgilenen web sitelerine bildirin. Böylece olumsuz içeriklerin yayılmasının önlenmesi konusunda siz de üzerinize düşen sorumluluğu yerine getirmiş olursunuz.
Kaynak: Ines Eisele / Deutsche Welle Türkçe
Yazının Orijinali ve Tamamı: https://www.dw.com/tr/yalan-haberler-nas%C4%B1l-anla%C5%9F%C4%B1labilir/a-60365620
