\u0130ltica ve G\u00f6\u00e7 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi (\u0130GAM) ve Gazeteciler Cemiyeti\u2019nin ortakla\u015fa d\u00fczenledi\u011fi \u201cM\u00fclteci Haklar\u0131 i\u00e7in Medya ve Sivil Toplum \u0130\u015f Birli\u011fi Projesi\u201d \u0130stanbul Conrad otelde ger\u00e7ekle\u015fen bulu\u015fma ile sona erdi. G\u00f6\u00e7 \u0130daresi Genel M\u00fcd\u00fcr Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Dr. G\u00f6k\u00e7e Ok ve AB T\u00fcrkiye Delegasyonu Ba\u015fkan\u0131 B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Christian Berger\u2019in de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 etkinlikte, Prof. Dr. \u00dclk\u00fc Do\u011fanay taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u201cUlusal ve Yerel Bas\u0131nda M\u00fclteci ve G\u00f6\u00e7 Haberleri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapor sunuldu. 18 ayl\u0131k medya izleme s\u00fcrecini i\u00e7eren rapordan kesitler sunan Do\u011fanay, \u201c\u0130nceledi\u011fimiz gazete ve televizyon haberleri m\u00fclteciler yerine Suriyeliler kavram\u0131n\u0131 kullan\u0131yor. Oysa uluslararas\u0131 hukukta onlar m\u00fcltecidir ve m\u00fclteci denince haklar ba\u015flar\u201d dedi.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de tiraj durumuna g\u00f6re yedi ulusal yedi de yerel gazeteyi incelediklerini ifade eden Do\u011fanay, \u201cHaberlerde uyum ve entegrasyon sorunu tek tarafl\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015f. Halbuki bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 uyumu i\u00e7ermeli, yoksa sorunlu taraf m\u00fcltecilermi\u015f alg\u0131s\u0131 olu\u015fuyor\u201d diye konu\u015ftu. Do\u011fanay s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti: \u201cToplumda m\u00fcltecilere kar\u015f\u0131 \u2018Bizim dilimizi \u00f6\u011frensinler ama biz onlar\u0131n dilini \u00f6\u011frenmeyelim\u2019 ya da \u2018Bize benzesinler ama fazla da benzemesinler\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131 var. \u0130nceledi\u011fimiz haberler de genellikle bu fikri destekler \u00f6zellikte. Elbette bu sorunlu bir durum.\u201d<\/p>\n
Tarama yap\u0131lan haberlerde daha \u00e7ok dram\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Do\u011fanay, \u015fu de\u011ferlendirmede bulundu: \u201c Dram belli ki \u00e7ok okutuyor ama bu tip haberlerde ne arka plan var ne de \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri. Peki, bu insanlar\u0131 g\u00f6\u00e7e zorlayan nedenler nelerdi? Talepleri ne? M\u00fcltecileri, \u00e7ocuk eme\u011fini s\u00f6m\u00fcren kim? Kiralar\u0131 art\u0131ran m\u00fclteciler mi yoksa onlar\u0131n ma\u011fduriyetini f\u0131rsat bilenler mi? Haberler bu sorular\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edemez.\u201d<\/p>\n
Haber kaynaklar\u0131nda m\u00fclteciler yerine a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak polis raporlar\u0131na ba\u015fvuruldu\u011fu s\u00f6yleyen Do\u011fanay, \u201cM\u00fcltecilerin su\u00e7a kar\u0131\u015fma oranlar\u0131 y\u00fczde 1\u2019lerde iken alg\u0131 ters y\u00f6nde. Gazeteler lin\u00e7e lin\u00e7 diyemiyor. D\u00fckkan yakmak, m\u00fcltecileri mahalleden s\u00fcrmek lin\u00e7 giri\u015fimleridir. Bu t\u00fcr olaylarda mikrofonu tek tarafa tutmak habercilik de\u011fildir. Gazeteci, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k s\u00f6z konusu oldu\u011funda buna \u0131rk\u00e7\u0131 diyebilmelidir\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Grafiklerle elde ettikleri bulgular \u00fczerine konu\u015fan Prof. Dr. \u00dclk\u00fc Do\u011fanay, \u201cK\u00f6\u015fe yazarlar\u0131nda ayr\u0131mc\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131 s\u00f6ylemler haberlere g\u00f6re daha fazla. Haberler de bu bak\u0131mdan sorunlu. \u00d6rne\u011fin Sakarya\u2019daki tecav\u00fcz ve cinayet haberinde ma\u011fdur m\u00fcltecilerin ad\u0131 a\u00e7\u0131k kullan\u0131l\u0131rken zanl\u0131lar\u0131n ad\u0131 soyad\u0131 kodlanarak veriliyor! Aksaray\u2019da kolunu k\u0131yma makinesine kapt\u0131ran \u00e7ocu\u011fun y\u00fcz\u00fc te\u015fhir ediliyor ve su\u00e7lu sanki oymu\u015f gibi haber yap\u0131l\u0131yor. Oysa \u00e7ocuk \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n kendisi zaten yasa d\u0131\u015f\u0131. Kad\u0131n ticaretine dair haberlerde de ma\u011fdur m\u00fclteci kad\u0131n\u0131n ad\u0131 te\u015fhir edilirken al\u0131p satan ki\u015filer masummu\u015f gibi g\u00f6steriliyor, isimleri gizleniyor\u201d \u015feklinde konu\u015ftu. Do\u011fanay ge\u00e7i\u015fleri engellenen, al\u0131konan m\u00fcltecilere haberlerde \u201cka\u00e7ak\u201d denmesini de ele\u015ftirdi ve bu s\u00f6ylemin m\u00fcltecileri su\u00e7luymu\u015f gibi g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Rapor sunumunun ard\u0131ndan soru cevap b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7ildi. Bu b\u00f6l\u00fcmde, \u201cNeden en \u00e7ok tirajl\u0131 gazeteler ve neden Evrensel bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00f6rneklem de\u011fil? Oysa T\u00fcrkiyeli ve Suriyeli i\u015f\u00e7ilerin ortak hak m\u00fccadelesine dair haberleri s\u00fcrekli bir bi\u00e7imde Evrensel yay\u0131nlad\u0131\u201d \u015feklindeki sorumuza Do\u011fanay \u015fu yan\u0131t\u0131 verdi: \u201cEvrensel\u2019in hak odakl\u0131 duru\u015fu ger\u00e7ekten takdire \u015fayan. Belki \u0130GAM\u2019la ileride \u00f6rnek haberler \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da yapar\u0131z. Biz bu \u00e7al\u0131\u015fmada genel e\u011filimi anlamak i\u00e7in en \u00e7ok satanlar\u0131 baz almak durumunda kald\u0131k.\u201d Do\u011fanay, \u201cAB ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda imzalanan Geri Kabul Anla\u015fmas\u0131na dair haberler neden raporda yer bulmad\u0131?\u201d \u015feklindeki sorumuza da \u201c\u0130nceledi\u011fimiz haberlerde o konuya pek s\u0131k rastlamad\u0131k\u201d cevab\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n
Medya temsilcileri ile bulu\u015fma kapsam\u0131nda bir de panel ger\u00e7ekle\u015fti. Panelin moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan Prof. Dr. Murat Erdo\u011fan, \u201cSuriyeli m\u00fcltecilerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de kal\u0131c\u0131. Bu nedenle huzur i\u00e7inde bir arada ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7\u00f6z\u00fcme odaklanmam\u0131z laz\u0131m\u201d dedi. Erdo\u011fan, do\u011fru d\u00fczg\u00fcn bir veri datas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de habercilerin objektif haber yapamad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
Panel\u2019de \u2018ba\u015far\u0131 \u00f6rneklerinden biri\u2019 olarak tan\u0131t\u0131lan Suriyeli \u0130\u015f Adam\u0131 Nizar Bitar da bir konu\u015fma yapt\u0131. Suriye\u2019de 260 i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken bir anda m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirten Bitar, \u201c\u015eu an yan\u0131mda 360 i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de Suriyelilerin kurdu\u011fu 8 bin \u015firket var. Bunlarda en az 2 bin T\u00fcrk i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Suriyeliler hep sorun gibi g\u00f6steriliyor ama bu \u00fclkeye ka\u00e7 milyon dolar kazand\u0131rd\u0131k ona bak\u0131lm\u0131yor\u201c diye konu\u015ftu.<\/p>\n
\u00d6te yandan bulu\u015fmaya Suriyeli i\u015f adam\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131rken m\u00fclteci i\u015f\u00e7ilerin \u00e7a\u011fr\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n
Panelin bir di\u011fer konu\u015fmac\u0131s\u0131 Halk TV\u2019den Semra Top\u00e7u, medya m\u00fclteci analizlerinde y\u00f6netenlerin kusurunun yo\u011fun bask\u0131 nedeniyle gizlendi\u011fini ifade etti.<\/p>\n
\u0130GAM Ba\u015fkan\u0131 Metin \u00c7orabat\u0131r da yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada 2013 y\u0131l\u0131na kadar T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fclteci yasas\u0131 bile olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekerek, \u201cGe\u00e7ici Koruma Yasas\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ama tam \u00e7\u00f6z\u00fcm olmad\u0131. M\u00fclteci demeden haklar tan\u0131namaz\u201d ifadelerini kulland\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n TSK\u2019n\u0131n bo\u015faltt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelere m\u00fcltecileri g\u00f6nderece\u011fine dair yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamay\u0131 da hat\u0131rlatan \u00c7orabat\u0131r, \u201c\u00d6rne\u011fin bu haber gazetenize d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zaman uluslararas\u0131 hukuka bakman\u0131z laz\u0131m. Gidenler g\u00fcvenli ortama m\u0131 gidiyor, uluslararas\u0131 hukuk buna ne diyor, bunlar incelenerek haber yap\u0131lmal\u0131\u201d dedi.<\/p>\n
Panel kapsam\u0131nda s\u00f6z alan Prof Dr. \u00dclk\u00fc Do\u011fanay ise \u201cSuriye sava\u015f\u0131n\u0131n ve g\u00f6\u00e7\u00fcn sekizinci y\u0131l\u0131nda neden hala gazetelerimizde m\u00fclteci gazeteciler yok? Neden onlar\u0131 e\u011fitmiyor ve gazetelerimizde istihdam etmiyoruz?\u201d diye sordu. Do\u011fanay m\u00fcltecilere ve g\u00f6\u00e7menlere dair objektif habercili\u011fin iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc oldu\u011funu belirterek; bunlar\u0131n bar\u0131\u015f gazetecili\u011fi ve hak temelli gazetecilik oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n