ABD Temsilciler Meclisi\u2019nin k\u0131demli \u00fcyelerinden ve uzun y\u0131llard\u0131r k\u00fcresel insan haklar\u0131 savunucusu olarak tan\u0131nan Kongre \u00dcyesi Chris Smith, T\u00fcrkiye\u2019deki siyasi ve hukuki geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip ediyor. 1981 y\u0131l\u0131ndan bu yana New Jersey\u2019nin 4. b\u00f6lgesini temsil eden Smith, uluslararas\u0131 insan haklar\u0131na ili\u015fkin \u00e7ok say\u0131da oturuma ba\u015fkanl\u0131k etti. Bu oturumlar\u0131n en sonuncusu ise, T\u00fcrkiye\u2019deki demokratik gerilemeye, siyasi tutuklamalara ve sivil \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na \u00f6zel olarak odakland\u0131.<\/p>\n
Bu r\u00f6portajda Kongre \u00dcyesi Smith, m\u00fcttefik \u00fclkelerde insan haklar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmenin zorluklar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 politikas\u0131na y\u00f6nelik uluslararas\u0131 tepkileri karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131ran siyasi dinamikler ve Amerika Birle\u015fik Devletleri ile ortaklar\u0131n\u0131n bu alanda daha etkili bi\u00e7imde neler yapabilece\u011fi konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015f\u0131yor. Ayr\u0131ca Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n y\u00f6netiminin demokratik kurumlar \u00fczerindeki etkilerini de\u011ferlendiriyor ve T\u00fcrk liderli\u011fine do\u011frudan bir mesaj iletiyor.<\/strong><\/p>\n ABD Temsilciler Meclisi \u00dcyesi Chris Smith, gazeteci Abd\u00fclhamit Bilici\u2019 ye verdi\u011fi \u00f6zel r\u00f6portaj\u0131n tamam\u0131:<\/p>\n \u00a0<\/strong>Sizin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fc \u00f6\u011frenmek istiyorum. Siz sadece T\u00fcrkiye i\u00e7in de\u011fil, bir\u00e7ok \u00fclke i\u00e7in de insan haklar\u0131 ad\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00e7abalar sarf ettiniz. T\u00fcrkiye\u2019yi insan haklar\u0131 konusunda benzersiz k\u0131lan nedir? Ve neden geli\u015fme sa\u011flanam\u0131yor?<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong>Bu harika bir soru ve maalesef T\u00fcrkiye bir \u201cm\u00fcttefik\u201d olarak, yani NATO \u00fcyesi bir \u00fclke olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, gerek Amerikan Kongresi\u2019nde gerekse Avrupa Birli\u011fi\u2019nde bir\u00e7ok ki\u015fi insan haklar\u0131 konusunda ya g\u00f6zlerini kap\u0131yor ya da sadece y\u00fczeysel \u015fekilde yakla\u015f\u0131yor. Herkes bir \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyor ama ortada ne bir ba\u011flant\u0131 var ne de Erdo\u011fan\u2019\u0131 ger\u00e7ekten sorumlu tutma \u00e7abas\u0131. Bu y\u00fczden, deyim yerindeyse, cinayet i\u015fleyerek bile kurtulabiliyor. Bence art\u0131k ger\u00e7ekten hepimizin sahadaki ger\u00e7ekleri net \u015fekilde ortaya koyma zaman\u0131 geldi. Sahadaki ger\u00e7ekler ise korkun\u00e7. Hapis ve tutuklaman\u0131n, itaatk\u00e2r kontrol arac\u0131 olarak yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131; i\u015fkencenin sistematik \u015fekilde uygulanmas\u0131 ki bu onunla \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f durumda; \u00e7e\u015fitli dini inan\u00e7lara sahip ki\u015filerin zulme u\u011framas\u0131\u2026 T\u00fcm bunlar, iktidarda kalmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc zalim y\u00f6ntemi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ve biz buna a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmal\u0131y\u0131z. T\u00fcrkiye\u2019deki halk \u015fu an sahip oldu\u011fundan \u00e7ok daha iyisini hak ediyor. Ger\u00e7ekten \u00e7ok daha iyisini. G\u00fc\u00e7l\u00fc bir demokrasi, denetim ve denge mekanizmalar\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yarg\u0131, etkin bir y\u00fcr\u00fctme ve yasama g\u00fcc\u00fc\u2026 Hepsini hak ediyorlar. Ben, AG\u0130T Parlamenter Asamblesi i\u00e7in T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nde bulundum. Siyasi irade oldu\u011fu s\u00fcrece her \u015fey m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Erdo\u011fan\u2019a hat\u0131rlatmak isterim: Tarih, kendi halk\u0131na korkun\u00e7 \u015feyler yapan diktat\u00f6rlerle doludur. G\u00fc\u00e7lerini kaybettiklerinde ya da hayatlar\u0131n\u0131 kaybettiklerinde, \u00f6rne\u011fin Romanya\u2019daki \u00c7avu\u015fesku gibi, halk bir anda \u201cO iyi biri de\u011fildi, korkun\u00e7 \u015feyler yapt\u0131\u201d demeye ba\u015fl\u0131yor. Ve geriye sadece bu \u015fekilde hat\u0131rlanmak kal\u0131yor.<\/p>\n <\/p>\n De\u011fi\u015f, reform yap, halk\u0131n \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131na izin ver ve demokrasiyi sayg\u0131yla kar\u015f\u0131la.<\/strong><\/p>\n Peki bug\u00fcn Erdo\u011fan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fme \u015fans\u0131n\u0131z olsayd\u0131, kendisine ne s\u00f6ylerdiniz?<\/strong><\/p>\n E\u011fer bug\u00fcn onunla g\u00f6r\u00fc\u015fseydim, ona \u015f\u00f6yle derdim: \u201cArt\u0131k yeter.\u201d \u015eu anda g\u00fcce sahip olabilirsin ama bu g\u00fcc\u00fc masum insanlara kar\u015f\u0131 korkun\u00e7 \u015fekilde suistimal ediyorsun. \u00c7ok say\u0131da insan\u0131 ter\u00f6rizm ve benzeri as\u0131ls\u0131z su\u00e7lamalarla yarg\u0131layarak, bu makam\u0131 lekeliyorsun. Bunu y\u00fcksek sesle s\u00f6ylemeliyiz ve ben y\u00fcz\u00fcne kar\u015f\u0131 da bunu s\u00f6ylerdim. Daha \u00f6nce Sudan\u2019dan Be\u015fir dahil olmak \u00fczere ba\u015fka diktat\u00f6rlerle de y\u00fcz y\u00fcze gelip tart\u0131\u015ft\u0131m; Darfur konusunda onunla do\u011frudan tart\u0131\u015ft\u0131m. Ve az \u00f6nce duru\u015fmada da belirtti\u011fim gibi, Erdo\u011fan, Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi taraf\u0131ndan hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olan iddianameyi yerine getirmesi istendi\u011finde sadece g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7ti. Buna g\u00fcld\u00fc. Ben Darfur\u2019da insanlarla tan\u0131\u015ft\u0131m, oradaki iki b\u00fcy\u00fck kamp\u0131 ziyaret ettim. \u015eimdi hepsi yeniden Sudan\u2019a d\u00f6nd\u00fc ve \u00e7ok fazla kan ak\u0131yor. Bu bir soyk\u0131r\u0131md\u0131. Bir soyk\u0131r\u0131ma nas\u0131l g\u00fclebilirsin? Belki de hepimiz Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu durum daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu halk daha iyisini hak ediyor.<\/p>\n Bir\u00e7ok \u00fclkede insan haklar\u0131 ihlalleri var, T\u00fcrkiye onlardan sadece biri. Peki insan haklar\u0131 ihlalleri konusunda T\u00fcrkiye\u2019yi benzersiz k\u0131lan nedir?<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye asl\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir demokrasi olabilir, halk bunu hak ediyor. Ama ne yaz\u0131k ki, Erdo\u011fan iktidar\u0131n t\u00fcm dizginlerini eline ge\u00e7irdi ve muhaliflerinin g\u00fc\u00e7 kazanmas\u0131n\u0131 sistematik olarak engelliyor. Yine tekrar ediyorum: \u0130nsanlar\u0131 bast\u0131rmak i\u00e7in polis g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yok sayarak bask\u0131 uygularsan\u0131z, evet evet evet, g\u00fc\u00e7 elinizde olabilir, ama bunun kime ne faydas\u0131 var? Ger\u00e7ekten ne i\u015fe yar\u0131yor? D\u00fcnyadaki t\u00fcm diktat\u00f6rlere \u2013 ge\u00e7mi\u015fteki ve \u015fimdikilere \u2013 bu soruyu sorabilirsiniz: \u201cBu g\u00fc\u00e7 sana ne kazand\u0131rd\u0131?\u201d Erdo\u011fan\u2019\u0131n bu \u015fekilde davranmas\u0131n\u0131n sebebini ancak bir psikiyatrist a\u00e7\u0131klayabilir belki, ama halk \u00fczerindeki sonu\u00e7lar\u0131 kabul edilemez boyutta.<\/p>\n