{"id":34930,"date":"2023-12-15T11:17:54","date_gmt":"2023-12-15T10:17:54","guid":{"rendered":"https:\/\/ijaev.org\/?p=34930"},"modified":"2023-12-15T11:17:54","modified_gmt":"2023-12-15T10:17:54","slug":"xhemajl-rexha-balkan-medyasi-direniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/internationaljournalists.org\/tr\/xhemajl-rexha-balkan-medyasi-direniyor\/","title":{"rendered":"Xhemajl Rexha: Balkan Medyas\u0131 Direniyor"},"content":{"rendered":"

Kosova da dahil olmak \u00fczere Balkanlar’daki medya, eski S\u0131rp diktat\u00f6r Slobodan Milosevi\u00e7’in H\u0131rvatistan, Bosna ve Kosova’da ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 90’l\u0131 y\u0131llardaki kanl\u0131 sava\u015flardan bu yana \u00fclkelerin demokratik geli\u015fmelerinde kilit bir rol oynad\u0131. Siyasi partiler ve h\u00fck\u00fcmetler her zaman medyaya m\u00fcdahale etmek ve etkilerini kullanmak istediler ve bunu ba\u015fard\u0131klar\u0131 zamanlar da oldu. \u00c7o\u011fu zaman milliyet\u00e7i g\u00fcndem olu\u015fturarak b\u00f6lgedeki di\u011fer uluslarla ters d\u00fc\u015ft\u00fcler. Kosova’da bask\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, uzun y\u0131llar boyunca eski Cumhurba\u015fkan\u0131 Hashim Thaci’nin iktidardaki Kosova Demokratik Partisi’ne bir\u00e7ok y\u00f6nden hizmet eden kamu yay\u0131nc\u0131s\u0131 RTK’ya kar\u015f\u0131 uyguland\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6zel ba\u011f\u0131ms\u0131z medya, ekonomik ve siyasi bask\u0131ya maruz kalsa da, iktidardakileri hesap vermek zorunda b\u0131rakarak i\u015flerini yapabildi. Arnavutluk’ta on y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir medyan\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 90’\u0131 \u015fu ya da bu \u015fekilde Ba\u015fbakan Rama’n\u0131n iktidardaki Sosyalist Partisi’ne ba\u011fl\u0131yken, Cumhurba\u015fkan\u0131 Aleksandar Vucic ve iktidardaki SNS’nin kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fczlerce medya aras\u0131ndan sadece 3-4 medyan\u0131n bulundu\u011fu S\u0131rbistan’da durum daha da k\u00f6t\u00fc. Kuzey Makedonya’da medya, VMRO DPMNE’den Nikola Gruevski’nin yolsuzluk su\u00e7lamas\u0131yla hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan tutuklama emri \u00fczerine \u00fclkeden ka\u00e7mas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan yeni bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131na kavu\u015ftu.\u00a0<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

KOSOVA MEDYASINDA \u00d6ZDENET\u0130M S\u0130STEM\u0130<\/b><\/p>\n

Kosova’da y\u00fczlerce haber medya kurulu\u015fu faaliyet g\u00f6steriyor ve baz\u0131lar\u0131 STK olmak \u00fczere \u00e7o\u011funlukla i\u015fletme olarak kay\u0131tl\u0131. Kosova’da medya \u00fczerinde devlet kontrol\u00fc yok. Kosova Meclisi’nde oylanan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir organ olan Ba\u011f\u0131ms\u0131z Medya Komisyonu, TV ve radyolar\u0131n i\u00e7eri\u011fini denetliyor ve \u015fikayetlerle ilgileniyor. Kosova Bas\u0131n Konseyi, \u00fclkedeki t\u00fcm bas\u0131l\u0131 medyan\u0131n kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00e7evrimi\u00e7i medyan\u0131n i\u00e7eri\u011fini izleyen bir \u00f6zdenetim organ\u0131d\u0131r. Mevcut Kosova H\u00fck\u00fcmeti’nin, y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esini 16 milyon Avro’dan 8 milyon Avro’ya d\u00fc\u015f\u00fcrerek Kamu Yay\u0131nc\u0131s\u0131 RTK \u00fczerinde kontrol sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

GAZETEC\u0130LERE F\u0130\u0130L\u0130 VE S\u00d6ZL\u00dc SALDIRI\u00a0<\/b><\/p>\n

Kosova da dahil olmak \u00fczere Bat\u0131 Balkanlar’da gazetecilerin ve medyan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrekli olarak mercek alt\u0131nda tutuluyor, siyaset, h\u00fck\u00fcmetler ve her t\u00fcrden \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kal\u0131yor. G\u00fcvenli Gazeteci B\u00f6lgesel A\u011f\u0131 son y\u0131llarda alt\u0131 Bat\u0131 Balkan \u00fclkesi ve H\u0131rvatistan’da yakla\u015f\u0131k 2 bin sald\u0131r\u0131 kaydetti.\u00a0<\/span><\/p>\n

Sald\u0131r\u0131lar, bu y\u0131l Kosova’n\u0131n kuzeyinde oldu\u011fu gibi, fiziksel sald\u0131r\u0131lardan, her t\u00fcrl\u00fc tehdit, g\u00f6zda\u011f\u0131 ve \u00e7evrimi\u00e7i tacize kadar \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steriyor. S\u0131rbistan, Bosna ve Kosova en fazla sald\u0131r\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi \u00fclkeler olurken, Kuzey Makedonya en az sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen \u00fclke oldu. Sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu her bir \u00fclkedeki iktidar partilerinden gelmekte, Cumhurba\u015fkan\u0131, Ba\u015fbakan ve milletvekilleri gazetecilere kar\u015f\u0131 karalama kampanyalar\u0131 d\u00fczenlemekte. Bu durum en \u00e7ok S\u0131rbistan ve Arnavutluk’ta ve son olarak da Kosova’da g\u00f6r\u00fclmektedir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gazetecilere y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 Kosova’da ifade ve medya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc baltalamaya y\u00f6nelik giri\u015fimler olarak g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin, gazeteci ve online haber portal\u0131 \u2018Gazeta Metro\u2019nun kurucusu Valon Syla, Nisan ay\u0131nda bir Facebook payla\u015f\u0131m\u0131nda Kosova’daki M\u00fcsl\u00fcman imamlar\u0131n l\u00fcks ya\u015famlar\u0131yla alay etti\u011fi i\u00e7in fiziksel sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131. Bu, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn nas\u0131l sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131\u011f\u0131na dair a\u00e7\u0131k bir \u00f6rnektir ve Kosova’daki sivil toplum bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc savunmak i\u00e7in her zaman sesini y\u00fckseltti.\u00a0<\/span><\/p>\n

Kosova Gazeteciler Derne\u011fi, 26 May\u0131s’tan 30 Haziran’a kadar ge\u00e7en 5 haftal\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda, S\u0131rplar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Kuzey Mitrovi\u00e7a, Leposavi\u00e7, Zve\u00e7an ve Zubin Potok’ta gazetecilere y\u00f6nelik 29 sald\u0131r\u0131y\u0131 kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131. Gazeteciler ve medya ekipleri haber yaparken maskeli \u00e7eteler taraf\u0131ndan fiziksel sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131, ekipmanlar\u0131 tahrip edildi, arabalar\u0131 ate\u015fe verildi. En k\u00f6t\u00fc sald\u0131r\u0131lar 16 Haziran’da Leposavi\u00e7’te ya\u015fand\u0131, 9 medya mensubu sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131, RTK kamera operat\u00f6r\u00fc Bardh Bekteshi yerde tekmelendi.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

AJK ve gazeteciler, \u00fclkedeki gazetecilerin g\u00fcvenli\u011fine ili\u015fkin endi\u015felerimizi dile getirerek kurumlarla temas halinde oldu. H\u00fck\u00fcmetten, gazetecilerin g\u00fcvenli bir ortamda i\u015flerini en iyi \u015fekilde nas\u0131l yapabileceklerine dair somut ad\u0131mlar i\u00e7eren bir strateji benimsemesini istedik. Adalet sisteminden s\u00fcrekli olarak gazetecilere y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131 davalar\u0131na \u00f6ncelik vermesini, gazetecilerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek bir kamu yarar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmas\u0131n\u0131 talep ediyoruz. \u00c7o\u011funlu\u011fu savc\u0131l\u0131ktan olmak \u00fczere baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ad\u0131mlar g\u00f6rd\u00fck, ancak uygulamada pek bir de\u011fi\u015fiklik olmad\u0131.\u00a0<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

SANS\u00dcR YOK AMA OTOSANS\u00dcR VAR\u00a0<\/b><\/p>\n

Kosova da dahil olmak \u00fczere pek \u00e7ok medya kurulu\u015fu sans\u00fcr yerine \u00e7o\u011funlukla otosans\u00fcr uyguluyor. Farkl\u0131 ekonomik \u00e7\u0131karlar nedeniyle medya, ili\u015fkili olduklar\u0131 ki\u015fi veya kurumlarla ilgili farkl\u0131 konu veya meseleler hakk\u0131nda haber yapmaktan ka\u00e7\u0131nma e\u011filimindedir. Sans\u00fcr\u00fcn S\u0131rbistan, Arnavutluk ve Bosna Hersek S\u0131rp Cumhuriyeti’nde uyguland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunun bir \u00f6rne\u011fi, S\u0131rbistan’\u0131n ba\u015fkenti Belgrad’da d\u00fczenlenen ve iktidardaki rejim yanl\u0131s\u0131 medyan\u0131n \u00e7o\u011fu taraf\u0131ndan g\u00f6rmezden gelinen muhalif protestolard\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

Her \u00fclkede farkl\u0131 akt\u00f6rlerin m\u00fcdahale giri\u015fimleri var. Rusya ve ard\u0131ndan \u00c7in, n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fan ba\u015fl\u0131ca k\u00f6t\u00fc niyetli yabanc\u0131 akt\u00f6rler. Yine bu durum en \u00e7ok S\u0131rbistan’da ve \u00fclkede bulunan Sputnik’te g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7OK D\u0130LL\u0130 VE K\u00dcLT\u00dcRL\u00dc B\u0130R MEDYA VAR\u00a0<\/b><\/p>\n