Sahte haberlerin bir salg\u0131n gibi\u00a0 dijital d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmesinden dolay\u0131 \u00e7ok endi\u015feli oldu\u011funu belirten Gazeteci Oksana Chykanchy, Journalist Post dergisinin yeni say\u0131s\u0131 i\u00e7in yazd\u0131.<\/p>\n
Sadece ger\u00e7ekler sahte haberleri bertaraf edebilir<\/strong><\/em><\/p>\n Bir y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir Kosova’da gazetecilik mesle\u011fimi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorum. Sahte haberlerin bir salg\u0131n gibi\u00a0 dijital d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmesinden dolay\u0131 \u00e7ok endi\u015feliyim. Megabaytlar dolusu yalan\u0131 ortaya atanlar bu sorumlulu\u011fu \u00fcstlenmedi\u011fi i\u00e7in maalesef s\u00fcre\u00e7 \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor. Kosova’daki ilk g\u00fcnlerimde, bilgi sava\u015f\u0131nda bir silah olarak kullan\u0131lan sahte haberler konusunda aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu b\u00f6lge ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 eline ald\u0131\u011f\u0131 24 y\u0131l boyunca, y\u00fczlerce internet mecras\u0131 ve medyan\u0131n dezenformasyon bombard\u0131man\u0131 alt\u0131nda kald\u0131. Devam etmekte olan S\u0131rp-Rus propagandas\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 elbette d\u0131\u015f politikalar\u0131 taraf\u0131ndan belirleniyor.<\/p>\n Yalan haber konusunu daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelemek i\u00e7in 1 Haziran ve 15 Eyl\u00fcl 2023 tarihleri aras\u0131nda \u00e7ok say\u0131da medya kurulu\u015funda yay\u0131nlanan haberleri izlemeye ba\u015flad\u0131m. Sahte yay\u0131nlar\u0131n tam olarak nas\u0131l okuyucuyla bulu\u015ftu\u011funu ve bunlar\u0131n tespit edilip if\u015fa edilebilece\u011fini g\u00f6steren \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rneklerden biri Telegram \u00fczerinden Rus\u00e7a yay\u0131n yapan \u201cBalkanist\u201d kanal\u0131ndaki i\u00e7eriklerdir. Kanal i\u00e7inde \u00f6zellikle Kosova \u00e7ok s\u0131k bir \u015fekilde g\u00fcndeme getiriliyor. Kanala abone olan 20 bin ki\u015fi, Kosova\u2019y\u0131 korkun\u00e7, zalim bir canavar olarak, sahte ve \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f haberlerle insan\u0131n sinir u\u00e7lar\u0131na dokunan bir \u015fekilde tan\u0131yor.\u00a0 Gazeteciler olarak bizim g\u00f6revimiz bu asparagas haberleri if\u015fa ederek ger\u00e7ekleri ortaya koymakt\u0131r.<\/p>\n Yalan haberleri tam olarak analiz edebilmek i\u00e7in bir gazetecinin psikoloji, yapay zek\u00e2 ve dilbilim alt kategorisi olan Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme (NLP), semiyotik, imajoloji ve benzeri bir\u00e7ok bilgi alan\u0131n\u0131n temellerine hakim olmas\u0131 gerekiyor. Ben de gazeteci olarak uzun y\u0131llard\u0131r bu bilimlerle ilgileniyorum.\u00a0 Yalanlar \u00e7ok y\u00fczl\u00fc ve yarat\u0131c\u0131d\u0131r.\u00a0 Dezenformasyon ordular\u0131 bilgi sava\u015flar\u0131na kat\u0131l\u0131yor ve bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu \u00e7ok profesyonelce sald\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Telegram\u2019daki Balkanist kanal\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde incelendi\u011finde, 4,5 ay boyunca Kosova ve y\u00f6neticileriyle ilgili onlarca sahte bilgi notunun yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz.\u00a0 Ayn\u0131 zamanda, cumhurba\u015fkan\u0131 kelimesi sadece t\u0131rnak i\u00e7ine al\u0131narak, Kosova\u2019n\u0131n ismi, \u201ckendi kendine ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden \u00fclke\u201d, Kosova Kurtulu\u015f Ordusu \u201cs\u00f6zde\u201d ve NATO\u2019nun i\u015fgali alt\u0131ndaki Kosova ifadelerine s\u0131kl\u0131kla rastl\u0131yorsunuz. Bu ifadeler binlerce insan\u0131n dahil oldu\u011fu kanal i\u00e7inde bir slogan gibi s\u0131kl\u0131kla tekrarlan\u0131yor.<\/p>\n Sadece bilgi aktarmak de\u011fil, okuyucularla ileti\u015fimi s\u00fcrd\u00fcrmek de \u00f6nemlidir.\u00a0 Bu nedenle, \u201c\u00f6zel\u201d konular viral, ak\u0131lda kal\u0131c\u0131 ba\u015fl\u0131klarla, hafif bir \u00fcslupla, g\u00fcven tonlamas\u0131yla ve genellikle mizahla sunulur.<\/p>\n Bu kadar a\u011f\u0131r metaforlar, ger\u00e7ek ve hayallerin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131yla bile kanala abone olanlar\u0131 kand\u0131rmak o kadar kolay de\u011fildir. Bu nedenle, okuyucular\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc de\u011ferlendirmeleri genellikle payla\u015f\u0131mlar\u0131n alt\u0131ndaki yorumlardad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Kirk Toch adl\u0131 kullan\u0131c\u0131 5 Eyl\u00fcl’de \u015fu ifadeyi kullan\u0131yor: \u201cBa\u011f\u0131ms\u0131z medya, ba\u011f\u0131ms\u0131z haberler istiyorum, ama Kanal 1’deki gibi, 10 y\u0131l \u00f6nce oldu\u011fu gibi… Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fananlar\u0131n vurgular\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015f, bir tekrar gibi.\u201d<\/p>\n \u015eu ana kadar sadece kanal\u0131n ideolojisinden bahsettik. \u015eimdi de Balkanist kanal\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fine rahat\u00e7a serpi\u015ftirilmi\u015f sahte yay\u0131nlara bakal\u0131m. Bu yay\u0131nlar\u0131n en sonuncusu, Balkanlarda ya\u015fanan sorunlar\u0131, bir yalan\u0131 di\u011ferinin \u00fczerine y\u0131\u011farak analiz etme giri\u015fimidir. \u0130\u015fte bu konudaki baz\u0131 \u00f6rnekler:<\/p>\n Kurti \u201cB\u00fcy\u00fck Arnavutluk\u201d ate\u015fini yakarken Bat\u0131 neden sessiz? Nikola Belich 07.09.2023: \u201cBa\u011f\u0131ms\u0131z Kosova\u201d ile ilgili olarak Bat\u0131\u2019da en yayg\u0131n anlat\u0131mlardan birisi \u201cgen\u00e7 demokrasi\u201d kavram\u0131d\u0131r. Son zamanlarda eski fa\u015fist \u201cB\u00fcy\u00fck Arnavutluk\u201d projesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir kere daha kan\u0131tland\u0131.<\/p>\n –Yalan<\/u><\/strong>: Bu proje ger\u00e7e\u011fi hi\u00e7 yans\u0131tm\u0131yor ve mevcut de\u011fil. Eski Yugoslavya Federasyonu’nun da\u011f\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 ve uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 projeler nedeniyle di\u011ferlerini su\u00e7layan S\u0131rplar\u0131n ve S\u0131rbistan’\u0131n uydurmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201cPri\u015ftine’deki yar\u0131-devlet olu\u015fumunun Ba\u015fbakan\u0131 Albin Kurti ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131s\u0131 takip\u00e7ileri, sadece S\u0131rbistan\u2019\u0131 de\u011fil, t\u00fcm Balkan b\u00f6lgesini ve \u00f6zellikle de Kuzey Makedonya\u2019y\u0131 tehdit ettiklerini do\u011frulad\u0131lar\u201d.<\/p>\n –Yalan<\/u><\/strong>: Kosova’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 Balkanlar\u2019da istikrar ve g\u00fcvenlik fakt\u00f6r\u00fc olma prosed\u00fcr\u00fcd\u00fcr. S\u0131rbistan ve S\u0131rp ablukas\u0131 nedeniyle Bosna hari\u00e7 Balkanlar’daki t\u00fcm \u00fclkeler yeni kurulan \u00fclkeyi tan\u0131d\u0131 ve hepsi dostane ve e\u015fit ili\u015fkiler temelinde normal bir \u015fekilde ileti\u015fime ge\u00e7ti.<\/p>\n \u201cKalkandelen’e gelmeden \u00f6nce \u00dcsk\u00fcp’\u00fc ziyaret eden Kurti, burada \u015fehrin caddelerinden birine \u00fclkenin \u201csiyasi babas\u0131\u201d olarak tan\u0131nan Adem Dema\u00e7i’nin ad\u0131n\u0131n verilmesi t\u00f6renine kat\u0131ld\u0131. Makedon yetkililer, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131s\u0131 ideolog Dema\u00e7i’nin destek\u00e7ileriyle g\u00f6r\u00fc\u015ferek bu caddenin isminin verilmesini onurlu bir \u015fekilde onaylad\u0131klar\u0131n\u0131 ilan ettiler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, minnettarl\u0131k yerine, g\u00f6ndere \u00e7ekilmi\u015f bir bayrak \u00fczerinde, \u00fclkenin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n Makedonlardan al\u0131n\u0131p Arnavutluk’a ilhak edilece\u011fi tehdidi dalgaland\u0131. Ancak bir s\u00fcre sonra \u00dcsk\u00fcpl\u00fc yetkililer soru\u015fturma ba\u015flatarak, tart\u0131\u015fmal\u0131 sembol\u00fc kald\u0131ran ki\u015fi hakk\u0131nda arama karar\u0131 \u00e7\u0131kartt\u0131. \u00c7ok ge\u00e7 kal\u0131nm\u0131\u015f bir hareket. Dema\u00e7i ve onun onuruna caddenin ad\u0131 de\u011fi\u015ftirilmeseydi, tehditk\u00e2r bayrak muhtemelen ortaya \u00e7\u0131kmayacakt\u0131.\u201d<\/p>\n –Yalan<\/u><\/strong>: Organizasyon Dema\u00e7i\u2019nin onuruna yap\u0131ld\u0131. Siyasi OTOKTHONOUS bayra\u011f\u0131 hi\u00e7 g\u00f6ndere \u00e7ekilmedi. Dolay\u0131s\u0131yla bu iki konu birbirinden tamam\u0131yla ayr\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201c\u00d6\u011fretmen Kurti, hapishanede ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcre boyunca, Arnavutlara kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc olan Yugoslavya\u2019n\u0131n kom\u00fcnist standartlar\u0131na g\u00f6re bile fazla radikal birisi olarak hat\u0131rlanmaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n –Yalan<\/u><\/strong>: Kom\u00fcnist Yugoslavya, Arnavutlara kar\u015f\u0131 kesinlikle ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc de\u011fildi. Arnavutlar Yugoslavya’da bask\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmi\u015f, hapse at\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Yay\u0131nlanan payla\u015f\u0131mlar ve d\u00fczeltmeler Pri\u015ftine \u00dcniversitesi Siyaset Bilimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc Profes\u00f6r\u00fc Afrim Hoti taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi, yalan haberlerin had safhada oldu\u011fu, 17 asparagas haberi kolayl\u0131kla ele alarak yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Hoti\u2019nin a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla birlikte, Balkanist kanal\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fini bir s\u00fcre izledi\u011fim, sahte oldu\u011fu a\u015fikar olan birka\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131, \u0130ngilizceye \u00e7evirerek Kosova’daki en iyi uzmandan yard\u0131m alarak ortaya koymak m\u00fcmk\u00fcn oldu. Bunun da \u00f6tesinde, Prof. Afrim Hoti nerede yalan (payla\u015f\u0131mlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu) ve nerede do\u011fru payla\u015f\u0131mlar (\u00e7ok az\u0131) yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde analiz etti. Ancak Balkanist web sitesinden sadece birka\u00e7 payla\u015f\u0131mdan bahsediyoruz. Bu sitede \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f y\u00fczlerce yay\u0131n var.<\/p>\n Buna ek olarak, dijital d\u00fcnyada Rusya\u2019n\u0131n m\u00fcdahil oldu\u011fu ve y\u00f6nlendirdi\u011fi benzer say\u0131s\u0131 y\u00fczleri bulan siteler var.\u00a0 Ancak bu, biz gazetecilerin hi\u00e7bir \u015fey yapmadan oturmam\u0131z gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmiyor.\u00a0 Ger\u00e7ekler i\u00e7in s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde m\u00fccadele edece\u011fiz.\u00a0 Dedikleri gibi, ger\u00e7ek g\u00fcne\u015f gibidir; gizlenebilir ama sadece bir s\u00fcreli\u011fine.<\/p>\n *Oksana Chykanchy<\/em><\/strong> Ukrayna Ulusal Gazeteciler Birli\u011fi \u00fcyesidir ve 30 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir \u00e7e\u015fitli medya kurulu\u015flar\u0131nda profesyonel olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bir televizyon gazetecisi olarak, b\u00f6lgesel bir TV \u015firketinde i\u015f d\u00fcnyas\u0131 hakk\u0131nda pop\u00fcler bir yazar program\u0131 sunmu\u015ftur. Daha sonra I&U Group holdingde halkla ili\u015fkiler m\u00fcd\u00fcr\u00fc oldu ve serbest \u00e7al\u0131\u015fan olarak medya ile i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131. \u015eu anda Ukraynal\u0131 Gazetecileri Koruma Uluslararas\u0131 Program\u0131 kapsam\u0131nda Kosova’da ya\u015f\u0131yor ve Ukrayna ve yabanc\u0131 medyada aktif olmaya devam ediyor.<\/p>\n Dergimizi PDF olarak indirmek i\u00e7in buraya\u00a0TIKLAYINIZ.<\/strong><\/a><\/p>\n