Haus am Dom’un kültür merkezinde yapılan üçüncü oturumda, “Almanya’nın siyasal ve toplumsal ikliminde gerçekten ne değişti?” sorusuna cevap arandı. Programın moderatörlüğünü yapan Deutsche Bold editörü Ebru Kaymak, etkinliğin amacını şu sözlerle açıkladı: ‘Yeni bakış açıları, açık tartışmalar ve duyulmayan sesler için alanlar oluşturmak; onları görünür kılmak istiyoruz.”
Siyasi Katılım, Kimlik ve “Entegrasyon Paradoksu”
Programda açılış sunumunu, Duisburg-Essen Üniversitesi Entegrasyon Araştırmaları Merkezi Direktörü ve Federal “Entegrasyon Kapasitesi” Komisyonu üyesi Prof. Dr. Hacı Halil Uslucan yaptı.
Uslucan, deneye ve gözleme dayalı verileri sosyal psikolojik bir perspektifle birleştirdi ve entegrasyonun öz-etkinlik olmadan mümkün olmadığını belirterek, “İnsanların temel bir kontrol ihtiyacı vardır. Siyasi katılım yani vatandaşlık bireyleri siyasi yönetimin nesneleri olmaktan çıkarır, siyasetin öznesi haline getirir.” dedi.
Oy hakkı bulunmayan gruplar söz konusu olduğunda siyasetçilerin onlardan bahsederken sorumluluk hissetmediğini belirten Uslucan, “Söyleme katılan, kendisinden nasıl söz edileceğini de değiştirir.” değerlendirmesinde bulundu.
Uslucan, “entegrasyon paradoksu” kavramını ise şöyle açıkladı: “Dil, eğitim ve sosyal uyum açısından başarılı görülen gençler, paradoksal biçimde kendilerini daha az ait hissediyor. Eşitlik ilkeleri içselleştirildi. Bu ilkeler ihlal edildiğinde insanlar tepki veriyor – bu bir zayıflık değil, demokratik bir olgunluk göstergesi.” Nesiller arası değişimi anlatan Uslucan, şu benzetmeyi yaptı: “Birinci kuşak pastadan bir dilim alabildiğine sevinir. İkinci kuşak pastanın adil paylaşılıp paylaşılmadığını sorar. Üçüncü kuşak ise hangi pastanın yapılacağına karar vermek ister. Başarılı entegrasyon daha az değil, daha fazla çatışma getirir; çünkü katılım özgüven üretir. Aidiyet minnettarlıkla değil, eşitlikle tanımlanmalıdır.” diye konuştu.
Uslucan, Federal Entegrasyon Barometresi verilerine de atıfta bulunarak Almanya’daki durumu “başarısız değil, ama hala gelişim sürecinde” şeklinde niteledi. Özellikle Türk kökenli bireylerin dışlanma hissini daha sık yaşadığını vurgulayan Uslucan, “Öznel entegrasyon bir lüks değil, demokratik bağlılığın temelidir. Entegrasyon kapasitesi göçmenlerin taşıdığı bir yük değil, toplumun ortak sorumluluğudur. Eğitim, istihdam ve siyasi katılımın kesiştiği yerde eşitlik deneyimlenebilir.” dedi.
Medya: Tepki ile Sorumluluk Arasında
İkinci konuşmayı, sosyal antropoloji ve psikoloji alanında çalışan IJA Uluslararası İlişkiler ve Sosyal Sorumluluk Direktörü Yasemin Aydın yaptı. Aydın, medyanın rolünü sorumluluk perspektifinden ele alarak “Medya artık yalnızca bilgi aktaran bir araç değil – toplumun kimlerin dahil, kimlerin hariç olduğunu hissettiği bir yankı odasıdır.” şeklinde konuştu.
“Şehir manzarası (Stadtbild)” tartışmasını örnek gösteren Aydın, muğlak soruların ve sansasyonel başlıkların nasıl öfke üretip konuyu gölgelediğini şu sözlerle anlattı: “Adil bir kamusal alan, skandalların gürültüsüyle değil, dikkat dağılımının orantısıyla ölçülür.”
Göçmen kökenli insanların ana akım medyada hala yetersiz temsil edildiğini ve genellikle göç, kriz ya da suç bağlamında görünür oldukların dile getiren Aydın, “Toplumda çeşitlilik var, ama henüz haber merkezlerinde yok. Kendi hikâyesini anlatamayan, kamusal alanın öznesi değil, nesnesi olur.” diyerek sorumlu gazetecilik için üç ilke önerdi:
- Polemiğe değil, kesinliğe öncelik verin – terimleri tanımlayın ve açıkça kullanın.
- Etkilenenleri özne yapın – seslerini dâhil edin, yalnızca konu etmeyin.
- Denge gözetin – medyanın dikkat bütçesini adil paylaşın.
Aydın, konuşmasında “Almanya’da aidiyetten sanki izin verilmesi gereken bir şeymiş gibi bahsediyoruz. Oysa aidiyet, onayla değil, ilişkiyle ilgilidir.” vurgusu yaptı.
“Tahammül Edilmek”, Çok Dillilik ve Sözün Gücü
Söyleşide dinleyiciler katılımcılara, “Gerçekten ait hissetmek ne anlama gelir? Bir ülkede yıllarca yaşayıp hâlâ ‘sadece tahammül ediliyor’ hissiyle yaşamak insanda nasıl bir etki bırakır?” sorusu yönetildi.
Prof. Dr. Hacı Halil Uslucan, “Tahammül’ eşitliğe dayalı bir kavram değildir – tanınma öyledir. Kendini sürekli açıklamak zorunda kalan biri, özgürce gelişemez.” yanıtını verdi.
Uslucan, “tahammül edilme hali”ni, insanın kendini evinde hissetmesini engelleyen sürekli bir içsel tetikte olma durumu olarak tanımladı: “Başkalarının iyi niyetine bağımlı olan kişi, her zaman sembolik bir bekleme sırasındadır.” dedi.
Aydın ise, bu düşünceyi kültürel bir boyuta taşıdı ve ‘aidiyetin duygusal grameri’ kavramını ortaya koyarak,
“Almanya’da aidiyet sanki bir ruhsat gibi konuşuluyor. Oysa aidiyet, yönetmelikle değil, ilişkiyle kurulur. Kullandığımız kelimeler – ‘şehir manzarası’, ‘sel’, ‘yük’ – duygusal kodlar taşır. Bu ifadeler sorgulanmadan tekrarlandığında, bütün gruplar anlamın kenarına itilir.” diye konuştu.
Etkinliğe katılan gençler daha sonra, çok dilliliğin gençler için bir engel mi, yoksa avantaj mı olduğunu sordu.
Uslucan, “İki dillilik bilişsel, sosyal ve duygusal bir kaynaktır. Birden fazla dilde düşünebilmek, algı ufkunu genişletir.” cevabını verirken, Aydın ise “Tüm diller aynı itibara sahip değil. Fransızca-Almanca kozmopolitlik göstergesi sayılırken, Türkçe-Almanca hâlâ ‘entegrasyon gerektiren’ bir durum olarak görülüyor. Oysa ikisi de aynı beceriyi ifade ediyor. Dünyalar arasında düşünebilme yetisini.” ifadelerini kullandı.
Aydın son olarak, hem siyaset hem de medya için şu çağrıda bulundu:
“Çok dilliliği bir sapma değil, demokratik bir yetkinlik olarak görmek gerekir. Yalnızca tek bir dilde düşünen bir toplum, kendi imkânlarına körleşir. Tanınma yasalarla değil; bakışlarla, ses tonuyla, dinleme iradesiyle başlar. Ben Türk kökenli bir Alman olarak kendimi tanımlıyorum. Evim burası – tam da bu yüzden dil, anlam ve temsiliyet üzerine konuşmalıyız. Görünürlük, normalleşme oluşturur.”
Uslucan ise filozof John Rawls’un ‘cehalet peçesi’ düşünce deneyine atıfta bulundu: “Adalet, herkes için eşit derecede iyi olandır.”